من عاشق مفهومگریزی و مفهومپردازیام. عاشق گریختن از مفاهیم معمول کلمات در فرهنگ عامیانه و یافتن معناهای تازه برای همان کلمات. به جای کنار گذاشتن واژههای دستمالی شده به منافع کثیف، زردانگارهها یا معانی پست. آنها را بیرون میکشم و با رخت و آرایش نو میآرایم.
مدتها بود این اصطلاح رایج را سبک، سنگین میکردم. «زنی که خرج نداره، ارج نداره.» بهنظرم کل این مفهوم زن ستیزانه بود. نقدهای فراوانی هم در تایید یا تقبیح این عقیدهی رایج خواندم و شنیدم. که هر کدام از تجربه و استدلالی بهره میبرد.
به طور مثال این دیدگاه وجود داشت که در جامعهای که در متن صریح قوانین آن زن جایگاه متزلزل و آسیبپذیری دارد. از لحاظ دیه، حق حضانت فرزند، حق طلاق، حق تحصیل، حق خروج از کشور، حق انتخاب پوشش و هزار حق دیگر؛ سلب تنها حق قانونی زن یعنی مهریه و نفقه و شیربها ظلم به زن تلقی میشود و نهتنها باری از دوشش برنمیدارد بلکه او را ضعیفتر و آسیبپذیرتر از قبل میکند. تصور کنید زنی را بدون در نظر گرفتن حقوق مالی که نهتنها در جامعهی سنتی آزادیهای جهانی را ندارد بلکه بار مسئولیتهای روانی و اجتماعی جامعهی مدرن را هم به دوش میکشد.
دیدگاه عوامانه به این مسئله اما از این هم سطحیتر بود. تا جایی که زن را تا سطح یک کالای مصرفی و قابل تبادل تنزل میداد.
دیدگاهی هم در تضاد با همهی اینها وجود داشت با این مضمون که استقلال زن را نه در جهت حمایت از حقوق زن بلکه در جهت رفاه و آسایش مرد تعریف میکرد. زن قوی و مستقل و دیگر هیچ. برو مهریه رو ببخش و در رسانههای اجتماعی پز بده و اصلا هم به پشتوانهی خانوادگی و شرایط اقتصادی و طبقهی اجتماعی اشاره نکن.
مدتها روی این عقیده مکث کردم تا بتوانم با دیدگاههای بیشتری ارزیابیاش کنم. در نهایت مفهوم را با اندکی کلیشهزدایی به باور شخصی کارآمدتری تبدیل کردم که با معیارهای شخصیام سازگاری بیشتری داشت. «البته که در طی زمان با کسب دانش و تجربهی عمیقتر، احتمال اینکه این عقیده یا بقیهی باورهایم را ارتقا دهم یا به کل از آن صرفنظر کنم هم وجود دارد.»
تغییر باور زنی که خرج نداره ارج نداره به باور ارزان نباش.
اول از همه «ارزان نباش» جنسیتزده نیست. برای جامعهای در خواهش و تقلای مدرن شدن، برای نسلی جویای حقوق برابر میبایست باورهای برابری ترویج کرد.
اما ارزان نباش به چه معنا؟
ارزان نباش به این مفهوم که تن به هر رابطهای نده فقط به این دلیل که باور سنتی اعتقاد دارد زن به تنهایی کافی نیست.
ارزان نباش به این معنی که تن به هر درآمدی نده. یاد بگیر. متخصص شو. تمایزآور باش. ارتقاء پیدا کن. به درآمد کم راضی نشو.
ارزان نباش به این مفهوم که بین فداکاری در نقش زنانگی و مادری و مراقبت از خود تعادل ایجاد کن.
ارزان نباش به این معنی که برای استقلال فردیات فارغ از هر تاهل یا تجردی، فارغ از هر رابطهی موفق و متزلزلی بجنگ.
ارزان نباش به این معنی که درآمد و پسانداز و هویت مستقل داشته باش.
ارزان نباش به این مفهوم که با قدرت حق اظهارنظر و تصمیمگیری داشته باش. قدرت استدلال و نقادانهاندیشیات را بالا ببر و ظرفیت نقد داشته باش.
ارزان نباش به این معنی که هر عقیدهی ارزانی را غرغره نکن.
ارزان نباش یعنی برای شناخت علایق و باورهایت زمان خرج کن.
ارزان نباش موافق برابریست. کلیشهزداست و از درایت و همت تغذیه میکند. پشتوانهی (ارزان نباش) پیش از هر اقدام یا انتخابی دعوت به باور درست است. باور سنجیده در کوتاه یا بلندمدت محکوم است به عملکرد معیارسنجانه.
ارزان نباش و معیارسنجانه بیاندیش. معیارسنجانه انتخاب کن.
